ادوار تاریخی دامغان

درخصوص تاریخ دامغان منابع زیادی وجود دارد که برای مطالعه جامع شما را به ان منابع که بخشی از انها را در لینک های مفید نام برده ایم ارجاع می دهیم . لکن برای اشنایی مختصر و صرفا برای عزیزانیکه وقت مطالعه مفصل در این خصوص را ندارند قسمتهایی از همان منابع را بصورت سلیقه ای ذکر میکنیم و امید واریم که نیاز های مختصر شما را بدون نیاز به رجوع به منابع مفصل که یقینا وقت گیر خواهد بود تامین نماید.

ادوار تاریخی دامغان

۱-دوره پیش از تاریخ
تمدن تپه حصار – تپه حصار یکی از آثار به جای مانده از روزگاران کهن وبا قدمت ۷۰۰۰ ساله می باشد . کاوش های باستانی اخیر نشان می دهد که هفت هزارسال پیش دراین منطقه فولاد تولید می شده است و حدود سه کیلو متری دامغان واقع شده و در کنار ریل راه آهن به سمت شاهرود می باشد حفاری این منطقه ابتدا توسط دکترا شمیت در سالهای ۱۹۳۱و۱۹۳۲ صورت گرفت و آثار ارزنده ای متعلق به اولین استقرار دهکده ای اشکار شد. در این حفاری سه طبقه اصلی حفاری گردید که هر طبقه شامل چند لایه باستانی است
(۴۲۰۰ تا ۳۵۰۰سال پیش از میلاد )
–قدیمترین و عمیقترین طبقه است و معرف اولین اجتماع مستقر در این می باشد ودارای سه لایه است
حصار الف
که قطر لایه باستانی آن بین ۳۰/۱ تا ۵/۲ متر تفاوت دارد .سفا ل آن نخودی رنگ است که احتمالا از تمدن سیلک۲ یا چشمه علی مشتق شده است (سیلک تمدن کهن منطقه کاشان وچشمه علی تمدن منطقه ی شهر ری تهران است ) وبتدریج تحت نفوذ تمدن سفال نخودی رنگ قرار گرفته است ظروف سفالی این لایه قابل مقایسه با سفال سیلک ۳ نیز می باشد البته قابل توجه است که” تمدن حصار”همان تمدنی است نام آن از این دوره( تپه حصار ) گرفته شده است وهیچ ارتباطی با طبقات بعدی تپه حصار ندارد تمدن حصار تجلی سفال نخودی رنگ است
آثار معماری بدست آمده در این طبقه عبارت است از خانه های کوچکی که دیوارهای آن ازچینه وخشت خام ساخته شده است این خانه ها بدون هیچ نقشه ی اصلی و واحدی ساخته شده و دارای هیچ گونه نظم واحد وخاصی نیست اتاقها کوچک و بدون یک نقشه واحد یا شکل خاص برای استفاده های مختلف ساخته شده انداثار وادوات متفرقه مجسمه های گلی حیوانات ،سر دوکهای گلی ،مهره های تزئینی، گردنبند ساخته شده از سنگ ، استخوان شبق و تعداد معدودی قطعات اشیای مسی تیغه های سنگ چخماق وسنگ ابسیدیان ،ادوات و ابزارهای استخوانی نیز در این دوره بدست امده است وهمچنین قبرهای متعددی در این طبقه بدست آمده است ۱۴۴ قبر که از این تعداد ۴۱ قبر مربوط به لایه ی الف ۱۲ قبر لایه ی ب و۹۱ قبر لایه ی ج استسن مرده ها بین ۷ تا ۷۵ متفاوت است و تعداد مردان تقریبا دوبرابر زنان استقبر ها معمولا در محوطه ی مسکونی واقع شده است ومحل خاصی تحت عنوان قبرستان وجود ندارد قبر ها ساده ودر زمین کنده شده اندبنا بر اعتثادات مذهبی آثار و اشیائی از قبیل تزئینات ،اسلحه وظروف سفالی در قبر گذاشته می شده است
حصارالف- یک دوره تحولی است ودر این لایه سفال خاکستری رنگ با پایه بلندو لبه هموار وکف صاف مشاهده شده است حصار
حصار ب –
که قطر لایه باستانی آن بین ۳۰/۱ تا ۳۰/۲ متر است پایان دوره تحول است احتمال دارد که سفال خاکستری توسط اقوام وارد شده به این منطقه آورد ه شده
حصار ج –
که قطر لایه باستانی آن بیش از یک متر نیست شامل ۲ لایه فرعی است که قطر زیادی ندارد (۵/۱ متر ) و مدت استقرار هم زیاد نبوده است سفال این دو قسمت قابل مقایسه با هم است اما کاملا یکنواخت نیست
وسعت آثار معماری این دوره همان محدوده ی قبلی است اتاق ها عمومًاچهار گوش و یک اتاق مرکزی به عنوان آشپزخانه یا اتاق نشیمن مشاهده می شود واتاق های دیگربدون هیچ گونه نظم و ترتیبی دراطراف این اتاق مرکزی ساخته شده اند دیوارهائی که از چینه ساخته شده بود دیگر عمومیت ندارد و دیوارها بوسیله خشت خام ساخته شده اند
سفال منقوش دوره ی قبل بتدریج متروک شده است وسفال خاکستری رایج شده است شکل ظروف و طرز ساخت آنها نیز بکلی تغییر کرده است سفال خاکستری داغدار (مخصوص این دوره ) در همه ی مناطق شمال شرق ایران دیده می شود در این طبقه مجسمه های گلی از حیوانات مختلف و همچنین مجسمه های گلی انسان آشکار گردید بخصوص مجسمه زنان در نهایت تناسب و زیبائی ساخته شده است آثار زینتی و اشیائ تزئینی نیز به اندازه کافی به دست آمده است مثل گردنبند ازسنگ های آهکی رنگارنگ ومهره های ساخته شده ازبدل چینی و مهرهائی از این مواد ساخته شده است که نشانگر تکنیک پیشرفته در این فن است
ادوات مسی مثل سر گرز های مسی و ،خنجر های مسی و اشیائ دیگری مثل سوزن ، حلقه با اندازه های مختلف و انگشتر گردنبند، گوشواره وسنجاق های تزئینی واشیائی دیگر از طلا و نقره و سرب در این قسمت پیدا شده است
۲-دوره های تاریخی
الف پیش از اسلام
دامغان پایتخت اشکانیان
دامغان در حدود چهارصد سال پیش از میلاد مسیح چنان عظمتی داشت که اشک سوم و تیرداد اشکانی در سال ۲۴۹ پیش از میلاد آن را پایتخت خود اعلام نمودند دامغان مدتی پایتخت زمستانی اشکانیان بود و تا کشته شدن یزدگرد , آخرین پادشاه ساسانی موقعیت خود را حفظ کرد
دامغان پایتخت ساسانیان
آنچه تاکنون خلاف آن ثابت نشده این است که؛ پایتخت زمستانی اشکانیان شهر صد دروازه بوده و اردشیرساسانی پس از آنکه در سال ۳۹۷ قبل از هجرت پیغمبر اسلام اردوان اشکانی را کشت و سلسله ی اشکانیان منقرض شد مدتی پایتخت زمستانی خود را دامغان و تیسفون قرار داد که تیسفون تا کشته شدن یزدگرد آخرین پادشاه ساسانی پایتخت ساسانیان بوده و خرابی تیسفون در تاریخ معلوم است. ولی نسبت به دامغان (صددروازه) نظریه ی آنان را که نوشته اند در محلی نزدیک شهر کنونی بوده به علاوه در تاریخی ذکر نشده کمترین آثاری از چنان شهر بزرگی نیست و اگر می بود بایستی واقعه ی خرابی آن و احداث شهر با این باره ی مهم ضبط می گردید و تاریخ ایران در زمان ساسانیان روشن است

دامغان و قومس
در مجموعه ی جغرافیای تاریخی تالیف ” لسترنج ” به نام ” سرزمین های خلافت شرقی ” نوشته شده است که: ایالت ” قومس (کومس) ” در دامنه ی جبال البرز و در سرزمینی کم پهنا بین کوه های البرز در شمال و کویر لوت در جنوب محصور است و شاه راه بزرگ خراسان که از ری در اقلیم جبال می آید و به نیشابور در خراسان منتهی میگردد و از سراسر ایالت قومس می گذرد و همه ی شهرهای قومس در سر این راه واقع بوده و امروز نام قومس استعمال نمی شود زیرا عمده ی این؛ جزء خراسان جدید شده و قسمت باختری آن از نواحی ری (تهران کنونی) گردیده و کرسی ایالت قومس ” دامغان ” بوده که اعراب ” الدامغان ” می نویسند و به عادت خود اسم ایالت را بر کرسی آن اطلاق و دامغان را قومس نیز می گفته اند
ب- دوران اسلامی
در دوران بعد از اسلام اعراب دامغان را الدامغان نوشته اند. ابن حوقل می نویسد در دامغان آب و آبادانی کم است و در انجا پارچه هایی تهیه میگردد که شهرت بسیار دارد و به همه بلاد صادر می شود. مقدسی در کتاب احسن التقاسیم فی معرفه القالیم دامغان را قصبه وچکی نامیده و گوید میان ریگزار و سنگریزه واقع گردیده ، اطراف و جوانبش خراب و گرمابه های آن کثیف است بیشتر آن در قرن چهارم ویران شده ولی دژی داشته دارای سه دروازه : دروازه ی ری، دروازه ی خراسان اما دروازه ی سوم را ذکر نمیکند. همچنین گوید دو بازار دارد، بازار بالا و بازار پایین. مسجد جامع شهر در میان کوچه ها قرار دارد و زیبا و تمیز است و حوض هایی مانند حوض های مرو دارد.
یاقوت حموی در قرن هفتم هجری می نویسد: دامغان شهر بزرگی است میان ری و نیشابور ، مسعربن مهلهل می گوید شهری است که میوه های بسیار خوب دارد . شب و روز در آنجا باد می وزد. آبش از شکاف کوهی جاری است و برای مشروب ساختن صد و بیست قریه به ۱۲۰ قسمت تقسیم میگرددمقسم آب بدیع و زیبایی دارد.
حمدالله مستوفی در کتاب نزهت القلوب آورده است: دامغان از اقلین چهارم است. طولش از جزایر خالدات(فح یه) و عرض از خط استوا( لوک) هوشنگ ساخت. دور باروش هشت هزار گام است و هوایش به گرمی مایل است و آبش از رود و از میوه هایش امرود نیکوست .
به گفته ابن واضح یعقوبی مولف ” البلدان ” و ابوالفداء مولف ” تقویم البلدان” قومس شهری با وسعت و جلیل ، نام شهر آن دامغان و دامغان آغاز شهرهای خراسان می باشد

برچسب :

درباره نویسنده

محمدمهدی عالمی

127مطلب نوشته است .

بهمن فرزند حاج نصرت اله فرزند میرزاحسن فرزند ملاعباس ثانی فرزند ملاعباس بزرگ

نوشتن دیدگاه

تمام حقوق این سایت برای © 2019 باغ عالمی محفوظ است
طراحی شده توسط آلــفـــا