تقسیم آب رودخانه

در دامغان سد عجیبی برای تقسیم آب وجود دارد که از آثار دوره ساسانی است. آب آن از مغاره ای واقع در کوه بیرون می آید و پس از جریان به وسیله این سد به یکصدو بیست قسمت برای آبیاری بیست قریه تقسیم می شود. مقدار آب هیچ یک از این جویها به نفع صاحب آن زیاد نمی شود و نیز ممکن نیست دو جوی به هم آمیخته شوند. سد مزبور ساختمان بسیار عجیبی دارد و بهتر از آن و مانند آن را در شهرهای دیگر ندیده ام.» (سفرنامه ابودلف در ایران)
و این شیوه تقسیم مورد تایید مقدسی در نیمه دوم قرن چهارم هجری نیز می باشد ، زیرا وی در این باره می نویسد: «از عجایب دامغان مقسم آب کسروی (لقب پادشاهان ساسانی) است که آن از غاری برمی آید و چون از آنجا به نشیب آید ، منقسم می گردد و به صد و بیست قسم روستا می رود ، هیچ حصه ای از آن بر دیگری زیاده و کم نمی آید و هرگز تالیف آن ممکن نیست.»
تقسیم آبی که ابودلف و ذکریای قزوینی از آن یاد کرده اند ، هم اکنون هم موجود و به «آب پخشان» چشمه علی شهرت دارد. چشمه علی همان مکانی است که ابودلف نوشته : «آب از مغاره ای واقع در کوه بیرون می آید» ، زیرا دیواره های اطراف دریاچه کوچک کوهستانی چشمه علی آبزا و آب از خلل و فرج کوه بیرون می جوشد. محل جوشان آب ، یعنی چشمه علی ، در حدود ۳۲ کیلومتری شمال غربی دامغان در محل باصفایی قرار دارد. در اطراف حوضچه اصلی آن درختان کهنی دیده می شود که کشت آنها را به دوره قاجاریه نسبت می دهند.
بر اساس مدارک ثبتی موجود ، مقدار آب چشمه علی ۱۳۵ بند (سهم) به ثبت رسیده است که حدود ۷۵% آن حقابه روستاهای سر راه و حدود ۲۵% بقیه حقابه شهر دامغان می باشد.
محلیان هر بند از آب چشمه را حدود ۶ خروار (هر خروار برابر با ۱۰۰ مَن کیلویی) بذرپاش و هر ۸۰ مَن زمین بذرپاش را حدود یک هکتار محاسبه می نمایند، بنابراین تنها آب چشمه علی در طول مدار گردش آب خود حدود ۱۰۰۰ هکتار زمین زراعی را آبیاری می نماید.
اگر اثرات اجتماعی ـ اقتصادی این کشت را مورد بررسی پژوهشی قرار دهیم ، متوجه می شویم که دامغان دارای نظام آبیاری کهنی می باشد که با سنجش واحدهای محلی منحصری در نوع خود بی نظیر و شیوه پخش آب آن برای غیرمحلیان از عجایب دنیای قدیم بوده است ، زیرا این شیوه آبرسانی از زمان ساسانیان تاکنون ، بیش از ۱۵۰۰ سال است که این نظام آبیاری کهن به حیات خود ادامه داده و اقتصاد کشاورزی وابسته بدان را به حرکت درآورده و می آورد و پایه های آن بدون تغییر باقیمانده است.

درباره نویسنده

شهاب الدین عالمی

13مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

تمام حقوق این سایت برای © 2019 باغ عالمی محفوظ است
طراحی شده توسط آلــفـــا